به منظور ارزیابی تنوع ژنت کیی ارقام جو بهاره، غربال کردن شاخص های مقاومت به خشکی و شناسائی ارقام مقاوم به خشکی، تعداد 16 رقم جو در قالب طرح بلو کهای کامل تصادفی با سه تکرار در دو شرایط آبیاری معمولی و تنش خشکی در مرحله گلدهی در مزرعه تحقیقاتی مرکز تحقیقات کشاورزی ارومیه مورد آزمایش قرار گرفتند. بر مبنای عملکرد آبیاری معمولی (Yp) و تنش خشکی، (Ys) شاخص های کمی مقاومت به خشکی از قبیل: میانگین بهره وری (MP)، میانگین هندسی بهره وری (GMP)، شاخص تحمل، (TOL) شاخص حساسیت به تنش (SSI)، شاخص تحمل تنش (STI) و میانگین هارمونیک (HM) محاسبه شدند. در مجموع دو محیط، رقم Kavir/Badia با میانگین عملکرد 2152 کیلوگرم و رقم 4- Union 300 با میانگین عملکرد 498.6 کیلوگرم در هکتار بیشترین و کمترین عملکرد را به خود اختصاص دادند. در شرایط آبیاری معمولی و تنش خشکی بیشترین مقدار GMP، MP و HM متعلق به رقم / Kavir Badia بود. تحلیل همبستگی بین عملکرد در شرایط آبیاری معمولی و تنش خشکی و شاخ صهایمقاومت به خشکی نشان داد که STI، GMP، MP و HM مناس بترین شاخ صها برای غربال کردن ارقام جو م یباشند. با توجه به این چهار شاخص و عملکرد بالا در دو محیط آبیاری معمولی و تنش خشکی، بهترین ارقام مقاوم به خشکی ارقام Kavir/Badia و Rihane-O تشخیص داده شدند. نمودار چند متغیره با یپلات نشان داد که ارقام Gorgan/CM 67 /Pro/Svo، Rihane-O 5، Kavir/Badia و Hebe در مجاورت بردارهای مربوط به شاخص های مقاومت به خشکی یعنی STI، GMP، MP و HM قرار دارند. همچنین توزیع ارقام در فضای بای پلات وجود تنوع ژنت کیی بین ارقام نسبت به تنش خشکی را نشان داد. تجزیه خوشه ای نشان داد که بیشترین فاصله ژنت کیی بین ارقام مقاوم به خشکی / Kavir Badia و Rihane-O 5 و ارقام حساس به خشکی Local- chek و بومی آذربایجان غربی می باشد.

انجام آبیاری تکمیلی در زراعت دیم، باعث افزایش عملکرد محصول و استفاده بهتر از منابع آبی می شود. در این پژوهش، اثر استفاده از آب های نامتعارف شور در آبیاری تکمیلی جو دیم بررسی شد. یک تیمار کشت دیم (D) و چهار سطح شوری آب با هدایت الکتریکی برابر با (S0)5/0، (S1)7/6، (S2)7/8 و (S3)12دسی زیمنس بر متر در نظر گرفته شد. در زمان پُر شدن دانه های جو، یک نوبت آبیاری بهاره براساس کمبود رطوبت خاک انجام شد. مقادیر عملکرد محصول در تیمارهای کشت دیم، S0، S1، S2 و S3 به ترتیب برابر با 8/4005، 08/6449، 32/4918، 08/4260 و 72/3063 کیلوگرم بر هکتار (عملکرد زیست توده)، 18/1973، 16/3174، 48/2438، 2112 و 32/1651 کیلوگرم بر هکتار (عملکرد کاه) و 62/2032، 92/3274، 84/2479، 08/2148 و 4/1412 کیلوگرم بر هکتار (عملکرد دانه) اندازه گیری شد. نتایج نشان داد به ازای هر یک دسی زیمنس بر متر افزایش شوری آب در آبیاری تکمیلی، عملکرد نسبی (نسبت به دیم) زیست توده، کاه و دانه جو به ترتیب 2/7، 7/6 و 7/7 درصد کاهش یافت. از این رو اِعمال آبیاری تکمیلی جو تا سطح شوری S2، نسبت به شرایط کشت دیم قابل توصیه بود. هم چنین مقدار بهره وری آب در تیمارهای کشت دیم، S0، S1، S2 و S3 به ترتیب برابر با 941/1، 618/2، 2، 73/1 و 243/1 کیلوگرم بر متر مکعب محاسبه شد. به طور معمول بهره وری آب در زراعت دیم، بیش تر از کشت آبی محصول است. اما نتایج این پژوهش نشان داد که در انجام آبیاری تکمیلی جو تا سطح شوری S1، مقدار بهره وری آب حتی بیش تر از شرایط کشت دیم خواهد بود. بنابراین علاوه بر آب باکیفیت، استفاده از آب شور (در سطح تحمل گیاه) برای آبیاری تکمیلی جو، باعث افزایش عملکرد، امنیت غذایی و مدیریت بهینه منابع آبی می شود.

هدف از این تحقیق، شناسایی و طبقه بندی الگوهای همدید تراز 500 هکتوپاسکال یخبندانهای دیررس بهاره استان کرمانشاه طی دوره 65- 1384 است. پس از تعیین آستانه زمانی- مکانی یخبندان، ابتدا 27 روز یخبندان فراگیر سطح منطقه استخراج شد. سپس داده های ارتفاعی تراز 500 هکتوپاسکال واقع در محدود ه بین 60- 15 درجه عرض جغرافیایی شمالی و 65- 15 درجه طول شرقی به صورت یک ماتریس S-mode برای روزهای یخبندان تنظیم شد. در ادامه، با استفاده از تکنیک آماری تحلیل عاملی و خوشه بندی به روش وارد الگوهای سینوپتیکی خوشه بندی شدند و نهایتا نقشه مرکب تراز بالا و پایین جو مربوط به هر خوشه تهیه و تحلیل سینوپتیکی شد. نتایج تحقیق نشان می دهد که، به هنگام وقوع یخبندانهای دیررس بهاره، عمدتا پنج الگوی سینوپتیکی در قالب دو گروه عمده: سردچال جو بالایی و فرود موج کوتاه حاکم بوده است. به طوری که، حرکات نزولی سمت عقب این سیستمهای سینوپتیک باعث پمپاژ و هدایت توده هواهای سرد و نسبتا خشک عرض های جغرافیایی بالا از سمت شمال غربی ایران به سمت استان کرمانشاه شده و در افت محیطی دما و بروز یخبندان تعیین کننده است.

به منظور بررسی واکنش ارقام جو بهاره به تنش خشکی انتهای فصل، آزمایشی به صورت بلوک های کامل تصادفی با 17 لاین و دو رقم شاهد در شرایط تنش (بعد از ظهور سنبله) و بدون تنش خشکی به صورت جداگانه در چهار تکرار در سال زراعی 89-1388 در منطقه مهاباد انجام شد. نتایج حاصل از تجزیه واریانس مرکب نشان داد که اثر متقابل بین شرایط آزمایش و رقم برای کلیه صفات به غیر از دوره پرشدن دانه و وزن هزار دانه غیرمعنی دار بود. هم چنین بین کلیه ارقام از نظر اکثر صفات به جز وزن هزار دانه تفاوت بسیار معنی دار وجود داشت. نتایج نشان داد که تنش خشکی آخر فصل صفات ارتفاع بوته (5.8%)، زمان تا رسیدگی (6.6%)، طول پدانکل (25.2%)، تعداد دانه در سنبله (18.2%)، تعداد سنبله در واحد سطح (11.5%)، عملکرد دانه (21%) و عملکرد بیولوژیک را (22.5%) کاهش داد. لاین های SLB39، Matnan-01 و Birlik-1.4 با متوسط عملکرد دو شرایط به ترتیب با 4.04، 3.9 و 4.3 تن در هکتار نسبت به سایر لاین ها برتری نشان دادند. لاین Birlik-1.4 که در هر دو شرایط تنش و بدون تنش دارای بالاترین عملکرد بود نسبت به رقم شاهد اول (سید تاج الدین) (29.7%) و نسبت به رقم شاهد دوم (چالدران) (40.6%) افزایش عملکرد داشت. همبستگی مثبت و معنی دار شاخص های میانگین حسابی، میانگین هندسی، تحمل به تنش و میانگین هارمونیک با عملکرد دانه در دو شرایط تنش و بدون تنش نشان داد که این شاخص ها می توانند برای شناسایی ژنوتیپ های متحمل به خشکی و پر محصول برای هر دو شرایط محیطی به کار روند به طوری که از نظر این شاخص ها نیز لاین های فوق برتر بودند. با استفاده از تجزیه کلاستر به روش وارد بر اساس شاخص های تحمل به تنش لاین های مورد مطالعه در دو گروه متحمل و حساس به تنش خشکی قرار گرفتند که لاین های SLB39، Matnan-01 و Birlik-1.4 در گروه لاین های متحمل به تنش بودند.

با انجام یک آزمایش فاکتوریل، بر اساس بلوک های کامل تصادفی، با سه تکرار در ایستگاه تحقیقاتی خلعت پوشان دانشگاه تبریز در طول فصل زراعی 1379 شاخص های مقاومت به تنش خشکی در ژنوتیپ های جو مورد ارزیابی قرار گرفتند. تیمارها شامل پنج ژنوتیپ MB76-17) ،IB 78-26403، ولفجر، سفیدان و قراملک) و چهار رژیم آبیاری بود. رژیم های آبیاری در مراحل رشدی مختلف گیاه و به شرح زیر انجام شدند: 1-ظهور گیاهچه و آبستنی 2-ظهور گیاهه، سنبله و ظهور سنبله 3-ظهور گیاهچه، آبستنی و شیری شدن دانه و4-ظهور گیاهچه، آبستنی، ظهور سنبله و شیری شدن دانه. بر اساس عملکرد ژنوتیپ های مورد بررسی در تنش خشکی ( رژیم های آبیاری شماره1، 2 و 3) و بدون تنش ( رژیم آبیاری شماره 4 یا تیمار شاهد ) برخی از شاخص های مقاومت به خشکی مشتمل بر میانگین بهره وری (MP) میانگین هندسی بهره وری (GMP)، شاخص تحمل (TOL) میانگین هارمونیک (HAR) شاخص حساسیت به تنش (SSI) و شاخص تحمل به تنش (STI) برآورد شدند. ضرایب همبستگی این شاخص ها با یکدیگر در مورد MP، GMP،  HARو STI در شرایط تنش و بدون تنش بسیار معنی دار شد، با توجه به اینکه شاخص STI با شاخص های MP، GMP و HAR همبستگی معنی دار داشت و همچنین با توجه به اینکه این شاخص به طور موثر ژنوتیپ های گروه A راازسایر گروه ها تفکیک کرد، بنابراین به عنوان مناسبترین شاخص برای گزینش ژنوتیپ های مقاوم به خشکی معرفی می شود.نمودارهای Yp و Yc و sti  نیز که در مورد هر یک از رژیم های آبیاری ترسیم شدند، نشان می دهند که ژنوتیپ های 26403-IB78 و بومی قراملک در تنش های شدید (رژیم آبیاری اول) و متوسط (رژیم آبیاری دوم) مقاوم ترین ژنوتیپ ها نسبت به خشکی هستند.

به منظور بررسی اثرات سطوح مختلف شوری بر مراحل نمو (Development Stages) و عملکرد سه رقم جو تیپ بهاره، آزمایشی بصورت کرت های خرد شده در قالب بلوک های کامل تصادفی در سه تکرار انجام گرفت. این آزمایش در شرایط گل خانه ای و به روش کشت درون ماسه (Sand culture) انجام پذیرفت. تیمارهای بررسی شامل چهار سطح شوری (4 ds/m شاهد، 15، 10 و Ec=20) به عنوان کرت اصلی و سه رقم (کارون، 13- سراسری و جنوب) به عنوان کرت فرعی بودند. مراحل نموی براساس مقیاس وادینگتون و کارترایت (1983) بررسی شدند. نتایج نشان داد که ارقام مورد استفاده از نظر مدت زمان لازم برای رسیدن به هر یک از مراحل نموی بر اساس تعداد روز و درجه روز رشد تجمعی (GDD) دارای اختلاف معنی دار می باشند. هر سه رقم برای طول دوره زایشی اختلاف نسبتا زیادی نشان دادند. اثرات سطوح شوری بر طول مدت زمان مراحل نموی (رویشی و زایشی) در هر سه رقم اختلاف معنی داری نشان داد. سرعت تمایز سنبلچه بر اساس روز بین سه رقم معنی دار نبود، ولی براساس روز رشد تجمعی تفاوت معنی دار نشان داد. تفاوت ارقام از نظر عملکرد بیوماس، تولید کاه و کلش، عملکرد دانه در سنبله، تعداد دانه در سنبله، وزن هزار دانه و شاخص برداشت دانه معنی دار بود. بیشترین عملکرد دانه در سنبله، مربوط به رقم جنوب بود و کمترین آن به رقم کارون تعلق داشت. اثر سطوح شوری بر عملکرد بیوماس تولید کاه و کلش، عملکرد دانه در سنبله، تعداد دانه در سنبله و وزن هزار دانه معنی دار گردید. بیشترین عملکرد دانه در سنبله مربوط به شاهد (4 ds/m) و کمترین آن مربوط به تیمار (20 ds/m) بود. با در نظر گرفتن نسبت Na/K در هر سه مرحله رقم جنوب با داشتن کمترین نسبت Na/K بیشترین مقاومت و رقم های کراون و 13- سراسری به علت دارا بودن نسبت بالاتر، مقاومت به شوری کمتری از خود نشان دادند.

به منظور ارزیابی تنوع ژنتیکی ژنوتیپ­, های جو بهاره، آزمایشی در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با 27 ژنوتیپ در چهار تکرار، در ایستگاه تحقیقات کشاورزی دیم دیواندره انجام گرفت. اختلاف بین ژنوتیپ­, های مورد مطالعه، در اکثر صفات غیر از تاریخ گل­, دهی معنی­, دار بود که نشان دهنده تنوع بالا بین ژنوتیپ­, ها بود. عملکرد کل دانه، تعداد ساقه بارور، طول سنبله اصلی، شاخص برداشت و طول برگ پرچم از وراثت­, پذیری بالاتری نسبت به سایر صفات برخوردار بودند. با توجه به وراثت­, پذیری بالای آن­, ها می­, توان از این صفات در نسل­, های در حال تفکیک به منظور گزینش غیرمستقیم برای عملکرد دانه بهره برد. تجزیه علیت نشان داد که تعداد دانه در بوته و وزن هزار دانه روی عملکرد دانه کل اثر مستقیم مثبت و بالایی داشتند ولی اثر مستقیم وزن ریشک روی عملکرد دانه کمتر از این دو صفت بود. بنابراین، تعداد دانه و وزن هزار دانه از مهم­, ترین اجزای عملکرد دانه جو محسوب شدند. در تجزیه خوشه­, ای، ژنوتیپ شماره یک در خوشه اول جای گرفت، خوشه دوم شامل ژنوتیپ­, های 26، 25، 27، 22، 14، 13 بود و بقیه ژنوتیپ­, ها در خوشه سوم قرار گرفتند. با توجه به میانگین­, ها، ژنوتیپ­, های کلاستر سوم می­, تواند در برنامه­, های به­, نژادی برای عملکرد دانه به کار رود. در تجزیه به مؤلفه های اصلی، سه مؤلفه اصلی اول، 88/52 درصد از تنوع کل را توجیه کردند. این مقادیر برای مؤلفه های دوم و سوم به ترتیب 17/23و 9/15 درصد بود. مؤلفه اول را می­, توان مؤلفه عملکرد دانه و بیوماس کل نام­, گذاری کرد. از این مؤلفه می­, توان در امر گزینش برای ژنوتیپ­, های جو بهاره استفاده کرد.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.